سه‌ره‌تا نه‌سره‌دین سلێمان وه‌كو قوتابیه‌ك ئاماژه‌ی به‌سوودى خوێندنه‌وه‌ى كتێب كرد و گوتى : " كتێب به‌ سوودترین هاورێیه‌ بۆ خوێنه‌ر ، ئه‌گه‌ر مرۆڤ بیه‌وێت په‌ره‌ به‌ پێشكه‌وتنی سه‌رچاوه‌ى زانستی زانیارییه‌كانى خۆى بدات ، له‌ رێگای خوێندنه‌وه‌ى كتێبه‌كانه‌وه‌ ده‌توانێت وه‌ده‌ستى بێنێت " ..

هه‌روه‌ها وتى : " ئێمه‌ هه‌رچه‌ند له‌ كتێب و خوێندنه‌وه‌ نزیكتر بین ده‌توانین به‌سه‌ر كێشه‌و گرفته‌كانمان زاڵ بین ، زۆر جار گوێ بیستى ئه‌وه‌ ده‌بین كه‌ ده‌لێن خوێنه‌ر له‌ كوردستان كه‌مه‌ و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بوونى ئینته‌رنێت و سه‌ته‌لایت كه‌ به‌م دوایه‌ له‌ كوردستان به‌ شێوه‌یه‌كى به‌رفراوان بڵاو بوه‌وه‌ ، به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و ته‌كنه‌لۆژیایه‌ى كه‌ ئێستا له‌ كوردستان هه‌یه‌ چه‌ندین ساڵه‌ له‌ ولاتانى تردا بوونى هه‌بوه‌ و كاریگه‌ریشی له‌سه‌ر خوێندنه‌وه‌ى كتێبدا نه‌بووه‌ به‌ڵكو له‌و ولاتانه‌دا ساڵانه‌ چه‌نده‌ها كتێب ده‌رده‌چێت و هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێ و شی ده‌كرێنه‌وه‌ ده‌خرێته‌ پێشبركێ و ڤیسته‌ڤالی بۆ ساز ده‌كرێت و باشترین نووسه‌ریش خه‌لات ده‌كرێت " ..

هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌و كتێب و بلاوكراوانه‌ى كه‌ ئێستا له‌ كوردستان ده‌رده‌چن به‌م شێوه‌یه‌ راى خۆى ده‌ربڕى : " له‌ كوردستان سالانه‌ چه‌نده‌ها كتێب و رۆژنامه‌ و گۆڤار ده‌رده‌چن به‌ شێوه‌یه‌كى هه‌ره‌مه‌كى بێ ئه‌وه‌ى هیچ لێ پێچینه‌وه‌یه‌ك هه‌بێت له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تى رۆشنبیرییه‌وه‌ چونكه‌ نووسه‌رى باش و خراپ تێكه‌لاو بوونه‌ و ده‌بێ ئه‌م چاوێك به‌ نووسینی كتێبه‌كان بخشێنرێته‌وه‌ " .

((شه‌هاب بۆتانی )) گه‌نجێكى ترى قه‌زاى به‌رده‌ره‌شه‌ ، ئه‌و وتى : " ئه‌گه‌ر به‌راوردى كوردستان له‌گه‌ل ولاتانى پێشكه‌وتو بكه‌ین له‌ رووى خوێندن و خوێندنه‌وه‌ و رێژه‌ى خوێندنه‌وه‌ى له‌ ناو كۆمه‌ڵ ده‌بینین كوردستان به‌ گشتى نه‌گه‌یشتۆته‌ راده‌ى پێویست به‌لام له‌ زۆر ولات باشتره‌ " .

هه‌روه‌ها گوتى " ئه‌و كه‌سانه‌ى ده‌خوێننه‌وه‌ زۆربه‌یان ئه‌وانه‌ن كه‌ له‌ قۆناغی گه‌نجیدان و به‌ رێژه‌یه‌كى زۆر كه‌میش ئه‌وانه‌ى له‌ دواى قوناغی گه‌نجی دان " ..

سه‌باره‌ت به‌ بوونى په‌رتوكخانه‌ى گشتى شه‌هاب درێژه‌ى پێدا : " من به‌به‌رده‌وامى خه‌ون به‌ كردنه‌وه‌ى په‌رتوكخانه‌یه‌كى گشتى ده‌بینم بۆ ئه‌و قه‌زایه‌ چونكه‌ سنوور و ناوچه‌یه‌كى به‌رفراوانى هه‌یه‌ و به‌ سه‌دان قوتابی و خوێنه‌رى هه‌یه‌ و زۆربه‌ى خه‌لكه‌كه‌ ئاره‌زووى خوێندنه‌وه‌یان هه‌یه‌ ، كردنه‌وه‌ى په‌رتوكخانه‌یه‌كى گشتى له‌ به‌رده‌ره‌ش خوێنه‌رێكى زۆر له‌ خۆى كۆ ده‌كاته‌وه‌ زیاتر له‌ هه‌موو شوێنه‌كانى ترى كوردستان چونكه‌ به‌رده‌ره‌ش تا ئێستا هیچ پارك و شوێنى حه‌سانه‌وه‌ى نییه‌ و ئه‌گه‌ر په‌رتووكخانه‌ى گشتى لێ بكرێته‌وه‌ ده‌توانێت خوێنه‌رێكى زۆر له‌ كۆبكاته‌وه‌ و رێژه‌ى خوێندنه‌وه‌ و زانست له‌ ده‌ڤه‌ره‌كه‌ زۆر به‌ره‌و پێشتر ده‌چێت ، و له‌ كۆتاییدا داوا له‌ حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌كه‌م كه‌ به‌ زووترین كات په‌رتووكخانه‌یه‌كى گشتى له‌ قه‌زاى به‌رده‌ره‌ش بكاته‌وه‌ . "

ئه‌میر زه‌نگه‌نه‌ش وه‌كو خوێنه‌رێك به‌م شێوه‌یه‌ وه‌لامى داینه‌وه‌ :
من په‌رتوك و رۆژنامه‌و گۆڤاره‌كان له‌لام وه‌كو هاورێیه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بمانه‌وێت پێشكه‌وین له‌ لایه‌نى فیكره‌وه‌ ئه‌بێت هه‌ول بده‌ین خوێنه‌رمان زۆربێت چونكه‌ ئه‌گه‌ر راگه‌یاندن ئاوێنه‌ بێ ئه‌وا خوێندنه‌وه‌ خۆ رۆشنبیركردنه‌ ، وڵاتی سوید خوێنه‌ری زۆر بۆیه‌ پێشكه‌وتووترین وڵاته‌ ، لێره‌دا ئه‌ركی وه‌زاره‌تی رۆشنبیرییه‌ كه‌ له‌ شارو شارۆچكه‌كان دا په‌رتوكخانه‌ دابمه‌زرێنێت و كتێبی باشی بۆ دابنێت و ده‌رگاى ئه‌م په‌رتوكخانانه‌ والا بێت بۆ خه‌لك ، له‌ كۆتاییدا ده‌لێم : یابانیه‌كان به‌ دوو رێگه‌ پێشكه‌وتن ، یه‌ك له‌م رێگایانه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ دۆستی خوێندنه‌وه‌ بوو و له‌كاتی ده‌ركردنی هه‌ر په‌رتوك و رۆژنامه‌یه‌ك خه‌ڵك به‌ په‌رۆشه‌وه‌ به‌ره‌و خوێندنه‌وه‌ی ده‌چوون ..

له‌ كۆتاییدا پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ین كه‌ خوێندنه‌وه‌ باشترین رێگایه‌ بۆ جێگیر كردنى كه‌لتوورى نوێ و فراوان كردنى ئاسۆى بیركردنه‌وه‌ى گه‌نج .. وه‌ ئه‌گه‌ر گه‌نجی كورد هان بدرێت بۆ زیاتر خوێندنه‌وه‌ ئه‌وا پاشه‌رۆژی كوردستانمان به‌ رێگایه‌كى هێمن و دڵخۆشكه‌ردا ده‌ڕوات و ده‌بینه‌ كۆمه‌لگایه‌كى داهێنه‌ر .

لێكۆلینه‌وه‌كه‌ ئه‌وه شی ده‌رخستووه‌ كه‌ پێكه‌نین یارمه‌تی پاراستنی به‌رگری له‌ش ده‌دات دژی تووشبوون به‌ نه‌خۆشیه‌كان و ئاماژه‌شی به‌وه‌ كرد كه‌ پێكه‌نین زۆر پێویسته‌ بۆ توانا ده‌روونییه‌كان و چاره‌سه‌رێكی بێ به‌رامبه‌ره‌ بۆ سه‌رئێشه‌ .

وه‌ له‌ لایه‌نه‌ی فسیۆلۆژییه‌وه‌ش پێكه‌نین لێدانه‌كانی دڵ رێك ده‌خات و سوڕی خوێن چالاك ده‌كات و پاله‌په‌ستۆ به‌رزه‌كانی خوێن نزم ده‌كاته‌وه‌ . هه‌روه‌ها پێكه‌نین خه‌وزڕان له‌ناو ده‌بات و زۆر له‌ نه‌خۆشییه‌كانی پێستیش چاره‌سه‌ر ده‌كات .

توێژه‌ره‌وه‌كان كه‌ مشكیان به‌كار هێنابوو له‌ لێكۆلینه‌وه‌یان سه‌باره‌ت به‌ شه‌ربه‌تی هه‌نار كه‌ دابه‌شیان كردبوو بۆ دوو كۆمه‌ڵه‌ ، كۆمه‌ڵه‌یه‌ك ئاو پێیان درا و ئه‌وی تریان شه‌ربه‌تی هه‌نار ، به‌ پێی ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی لێكۆلینه‌وه‌كه‌ ده‌ری خست ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌و مشكانه‌ی شه‌ربه‌تی هه‌ناریان خواردبۆوه‌ ئه‌گه‌ری تووش بوون به‌ جه‌لته‌ی خوێنبه‌ره‌كان به‌ رێژه‌ی 54 % كه‌م كردۆته‌وه‌ و به‌ پێچه‌وانه‌ی كۆمه‌له‌كه‌ی دیكه‌ كه‌ ئه‌گه‌ری تووش بوونیان زیاتر بووبوو .

توێژه‌ره‌كان ئاماژه‌یان به‌وه‌ كرد كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی به‌لای كه‌م نیو كوپ شه‌ربه‌تی هه‌نار بخواته‌وه‌ له‌ رۆژێكدا ئه‌گه‌ری تووش بوونی به‌‌ جه‌لته‌ی خوێنبه‌ره‌كان و تووش بوون به‌ نه‌خۆشییه‌كانی دڵ كه‌م ده‌كاته‌وه‌ .

لێكۆله‌ره‌كان له‌ زانكۆی كیرتن بۆ ته‌كنه‌لۆژیا داوایان له‌ باوكان كرد كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی یه‌كجاری واز له‌ جگه‌ره‌ كێشان بێنن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌وای ماله‌كه‌یان خاوێن بێت و نه‌بێته‌ هۆی نه‌خۆشی بۆ مندال و ئه‌ندامه‌كانی تری خێزان .

دكتۆر ( كراسی رۆمشیف ) ئاماژه‌ی به‌وه‌ كرد كه‌ گه‌رده‌كانی نیكۆتین به‌ ته‌له‌كانی پرچ و له‌ش و جل و به‌رگی كه‌سی جگه‌ره‌كێشه‌وه‌ نووساوه‌ ، له‌ هه‌ودا بلاو ده‌بێته‌وه‌ و كێشه‌ ده‌نێته‌وه‌ ، وه‌ جه‌ختی كرده‌وه‌ كه‌ جگه‌ره‌ كێشان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵه‌وه‌ نابێته‌ هۆی پاراستن به‌لكو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌بێت